CG-Raad Chronisch zieken en Gehandicapten Raad Nederland

Wat zijn de gevolgen van de maatregelen die het kabinet Rutte gaat nemen op de terreinen zorg, inkomen, arbeid en sociale zekerheid, onderwijs en subsidiebeleid? Wie worden erdoor geraakt?

Voorafgaand aan de analyses per beleidsterrein benoemen we de gevolgen voor de koopkracht en positieve elementen uit het Regeerakkoord.  


VOORAF

Gevolgen voor de koopkracht
De doorrekening van het Regeerakkoord door het CPB laat een doorsnee effect voor werkende tweeverdieners en alleenstaanden zien van -¼ procent. Het effect op minimumuitkeringsgerechtigden en op alleenverdieners met lage en middeninkomens is in doorsnee -1 tot -1,5 procentpunt per jaar. Specifieke groepen ondervinden meer nadeel van het voorgestelde beleid door cumulatie van effecten. De versobering van de zorgtoeslag raakt alle huishoudens met lage inkomens. Huishoudens in de bijstand hebben verder nadeel van de aanpassing van de berekeningswijze van het sociaal minimum.

De reeds op Prinsjesdag aangekondigde maatregelen hadden al als effect dat chronisch zieken en gehandicapten er relatief meer op achteruit gaan dan gemiddeld. De teruggang in koopkracht kan voor bepaalde groepen chronisch zieken en gehandicapten oplopen tot 3 procent. De maatregelen uit het Regeerakkoord komen daar bovenop.

De CG-Raad zal er in Den Haag voor gaan pleiten voor een plafond met betrekking tot eigen bijdragen en betalingen voor bijzondere groepen om de onvenredig nadelige effecten voor chronisch zieken en gehandicapten te beperken.

Positieve elementen
Het onderstaande overzicht is geen totaaloverzicht van alle maatregelen waarmee burgers te maken kunnen krijgen, maar een inventarisatie van de onderdelen uit het Regeerakkoord die chronisch zieken en gehandicapten het meest direct kunnen raken.
Naast de bezuinigingen die onderstaand worden genoemd, neemt het kabinet een aantal positieve maatregelen.

De meest opvallende noemer daarbinnen is de ouderenzorg. De investering van een miljard euro in ouderenzorg is welkom en positief.

Ook op andere terreinen staan gunstige voornemens in het Regeerakkoord. Aan die voornemens is niet altijd een concreet budget gekoppeld of is het onduidelijk of en zo ja welk bedrag daarvoor beschikbaar wordt gesteld. Noemenswaardig zijn het voornemen om het recht op een persoonsgebonden budget wettelijk te verankeren (zonder aanvullend budget) en de zinsnede dat er snellere aanpassingen komen van stations en treinen om de toegankelijkheid van het openbaar vervoer voor mensen met beperkingen te verbeteren. Onduidelijk is in hoeverre voor dat specifieke doel extra budget zal worden vrijgemaakt.

ZORG

Overhevelingen

AWBZ-WMO
De extramurale begeleiding en dagopvang gaat naar gemeente (inclusief de PGB’s gebaseerd op deze indicaties). De doelmatigheidswinst die daarmee moet worden bereikt, wordt geraamd op 5 procent. Wanneer het de gemeentes niet lukt deze efficiencyverbetering te realiseren zal minder zorg geleverd worden.

Besparing: 0,1 miljard

AWBZ-ZVW
De overheveling van de revalidatie naar de ZVW levert een doelmatigheidswinst op van bijna 0,1 miljard.

Besparing: 0,1 miljard
Heeft betrekking op: zorgverleners en patiënten.

Gevolgen
Voor de zorggebruikers kan dit een concentratie van zorg en grotere reisafstanden tot gevolg hebben. In de WMO zijn aanspraken niet zo gedetailleerd uitgewerkt als in de AWBZ het geval is. De aanspraak op zorg zal daardoor minder zeker worden. Ook kunnen gemeentelijke verschillen op gaan treden. Extra risico is de efficiencykorting. Om die te realiseren zullen gemeenten mogelijk de uitvoering van de WMO op onderdelen versoberen. Ook hierin zullen gemeentelijke verschillen optreden.

ZVW naar aanvullende verzekering
Uit het basispakket van de ziektekostenverzekering worden onderdelen geschrapt. Onderdelen die uit het basispakket verdwijnen zijn: behandelingen met een lichte ziektelast in de ziekenhuiszorg, een aantal geneesmiddelen, een deel van de paramedisch zorg, lichte ggz behandelingen en gebitsprothesen. Deze onderdelen blijven alleen verzekerd via een aanvullende ziektekostenverzekering.

Besparing 1,2 miljard
Het collectief verzekerde pakket wordt ingeperkt. De lage ziektelast geldt als uitgangspunt: genoemd worden o.a. prestaties als geneesmiddelen, geneeskundige zorg, GGZ-zorg, fysioherapie, IVF. Daarnaast wordt een stringenter pakketbeheer toegepast.
Heeft betrekking op: alle Nederlanders

Gevolgen
De bovengenoemde zorg wordt niet langer verzekerd en zal door de gebruiker zelf betaald moeten worden, of er moet worden bijverzekerd. Ook de kosten voor een aanvullende ziektekostenverzekering zullen hierdoor toenemen. De hoogte van de toename kan per zorgverzekeraar gaan verschillen.

Scheiden wonen zorg
Vanuit de AWBZ zullen woonkosten niet langer worden vergoed. Mensen in een intramurale instelling zullen dus huur moeten gaan betalen. Ook hulpmiddelen en andere voorzieningen waarvan gebruik gemaakt wordt in de instelling, dienen steeds meer zelf betaald te worden.

Besparing: 0,4 miljard
Heeft betrekking op: inwoners van een zorginstelling op grond van de AWBZ.

Gevolgen
Naast de eigen betalingen die al gelden, zullen de kosten voor verblijf in een intramurale instelling toenemen. Voor de huur die betaald moet gaan worden, kan afhankelijk van het inkomen een beroep worden gedaan op huurtoeslag. Zo nodig is voor de overige verblijfskosten een beroep op de Wmo mogelijk.
Maar door verhoging van huurtoeslag en verlaging van eigen bijdrage is het koopkrachteffect hiervan 0. Dit biedt meer mogelijkheden voor eigen regie.

Gemoderniseerde AWBZ
In het kader van de herordening van de AWBZ stelt het regeerakkoord resultaatgerichte financiering voor, waarbij de patiënt centraal staat. Er komt een wettelijke verankering van het PGB. Patiënten kunnen er van op aan dat wanneer zij een AWBZ-indicatie hebben, zij nog maar met 1 loket te maken krijgen.

Jeugdzorg
Alle jeugdzorg, inclusief zorg uit AWBZ en ZVW, gaat naar gemeenten, met inboeking van een korting van 300 miljoen.

INKOMEN

Premie zorgverzekeringswet
De ZVW premie die gezinnen gaan betalen stijgen met 2,8 miljard euro, De premies die bedrijven betalen dalen met 0,3 miljard euro. Per saldo een stijging van de premies van 2,5 miljard.

Besparing: 2,8 miljard
Heeft betrekking op: alle Nederlanders

Gevolgen
De premie zorgverzekeringswet (de verzekeringspremie voor het basispakket) zal stijgen. Omdat de zorgtoeslag gekoppeld is aan de premie stijgt de zorgtoeslag (dit jaar nog) evenredig mee. Gerealiseerd moet worden dat door de afbouw van de zorgtoeslag hierdoor een fors hogere uitgave aan zorgkosten binnen een huishouden gaat ontstaan.

Zorgtoeslag
De doelgroep voor de zorgtoeslag wordt ingeperkt.

Besparing: 2,2 miljard
Heeft betrekking op: mensen met een laag tot modaal inkomen. Lager dan maximaal € 32.502 per jaar (eenpersoons huishouden) of € 47.880 per jaar (tweepersoons huishouden).

Gevolgen
De zorgtoeslag waarborgt dat mensen de premie voor het basispakket daadwerkelijk kunnen betalen, als zij een laag of middeninkomen hebben. Op dit moment ontvangt zes op de tien huishoudens een zorgtoeslag. Het aantal huishoudens dat aanspraak kan maken op de toeslag wordt sterk teruggebracht. De draagkracht van het huishoudinkomen blijft leidend bij de toekenning van de zorgtoeslag. Voor een groot deel van de Nederlanders gaan de zorgkosten stijgen.

Risicoverevening
De risicoverevening in de zorgverzekeringswet zal worden afgebouwd.

Besparing: 0,1 miljard in 2012 tot 0,4 miljard in 2015
Heeft betrekking op:  zorgverzekeraars en alle Nederlanders.

Gevolgen
Premieverhoging en druk op de solidariteit.
 

Eigen risico
Het eigen risico voor de zorgverzekeringswet zal worden in 2015 stijgen tot 250 euro.

Besparing: 0,5 miljard
Heeft betrekking op:  alle personen die gebruik maken van hun (basis)zorgverzekering.

Gevolgen
Het verplicht eigen risico is een bedrag dat verzekerden moeten betalen als zij medische kosten maken die worden betaald vanuit de zorgverzekering. In 2011 gaat het om een bedrag van 170 euro. Alleen verzekerden die aanspraak doen op de zorgverzekering betalen dit bedrag. Medische kosten die worden betaald uit het aanvullend pakket vallen niet onder het verplicht eigen risico. In 2015 in lijn met de ontwikkeling van de zorguitgaven tot 250 in 2015

Wij gaan er vanuit dat de Compensatie Eigen Risico voor de 1,8 miljoen huidige rechthebbenden naar rato meegroeit.
Het uitgangspunt van de compensatie is dat mensen met een chronische aandoening gemiddeld net zoveel aan het verplicht eigen risico betalen als mensen zonder een chronische aandoening.

Verhoging van de eigen bijdrage
Eigen bijdragen gaan in de toekomst gelden voor zorgverzekeringswet, GGZ, AWBZ. Het totaal van de eigen bijdragen gaat naar 1,3 miljard.

Besparing: 0,3 miljard (Awbz 0,1 miljard; GGZ 0,2 miljard; ZVW 0,03 miljard)
Heeft betrekking op:  alle mensen die aanspraak maken op de bovengenoemde medische diensten.

Gevolgen
Voor meer medische diensten dan voorheen zal een eigen bijdrage worden vereist. De eigen bijdragen worden betaald naast het eigen risico. Voor medische diensten waarvoor een eigen bijdrage geldt, moet eerst de eigen bijdrage worden voldaan, en de resterende kosten van die zorg tellen vervolgens mee voor het verplicht eigen risico. Ook voor behandelingen die verzekerd zijn via het basispakket zal de gebruiker dus soms zelf een eigen bijdrage moeten betalen.

ARBEID EN SOCIALE ZEKERHEID

Re-integratie
De Wsw, WWB en Wajong worden grotendeels samengevoegd in één regeling (zie ook volgende punten). De Wajong blijft alleen toegankelijk voor volledig en duurzaam arbeidsongeschikten. Mensen met een indicatie voor een beschutte werkplek houden toegang tot de Wsw. Huidige Wsw’ers worden niet herkeurd en kunnen gewoon op hun Wsw-werkplaats blijven werken.

Arbeidsgehandicapten met een beperkte verdiencapaciteit worden zoveel mogelijk via loondispensatie aan de slag geholpen bij reguliere werkgevers. Voor deze groep is een regeling voor begeleid werken beschikbaar, met loonaanvulling tot maximaal het wettelijk minimumloon en persoonlijke voorzieningen (begeleiding, aanpassing werkplek).

Overige middelen voor re-integratie worden alleen nog selectief ingezet voor kwetsbare groepen op de arbeidsmarkt.

Besparing: beperking re-integratiebudget en afschaffing bemiddelingstaak UWV: 0,4 miljard. Dit bedrag komt bovenop de korting van 190 miljoen op de re-integratiebudgetten voor UWV en gemeenten die op Prinsjesdag al werd aangekondigd.
Heeft betrekking op: werkloze werkzoekenden en gedeeltelijk arbeidsongeschikten

Gevolgen
De groep die begeleiding krijgt wordt beperkt tot de meest kwetsbare groepen. Andere groepen met minder beperkingen moeten zelf oplossingen zoeken.

Inperking Wajong
De Wajong is vanaf 2012 alleen nog toegankelijk voor duurzaam en volledig arbeidsongeschikten. Iedereen die vanaf dan gedeeltelijk arbeidsgeschikt is, moet zo veel mogelijk met loondispensatie aan de slag bij reguliere werkgevers. Voor zover dat niet lukt vallen zij onder de (nieuwe) bijstand.
Iedereen die nu in de Wajong zit, wordt herkeurd. Mensen die op grond van de herkeuring gedeeltelijk arbeidsgeschikt worden bevonden, mogen in de Wajong blijven. Voor hen gaat de uitkering vanaf 2014 terug naar 70 procent van het WML.

Besparing:

• Beperking Wajong tot volledig en duurzaam arbeidsongeschikten: 0,2 miljard.
• Samengevoeging budgetten Wajong, Wsw, Wwb: 0,4 miljard in  2015.
• Herkeuring Wajong alleen voor duurzaam en volledig arbeidsongeschikt, en vanaf 2014 verlaagd naar 70 % van het wettelijk minimumloon: 0,2 miljard in 2015 en 0,9 miljard na 2015 structureel.
• Beperking bijstand voor inwonenden en aanscherping WIJ: 0,1 miljard.

Heeft betrekking op: Jongeren met een handicap die gedeeltelijk of volledig arbeidsgeschikt zijn.

Gevolgen
Wajongers die gedeeltelijk arbeidsgeschikt zijn, komen niet meer in aanmerking voor de Wajong. Zij krijgen te maken met de bijstand, inclusief vermogenstoets etc. Er zal worden ingezet op het bieden van werk bij reguliere werkgevers met een loondispensatieregeling.
Voor personen die in de Wajong blijven, zal de uitkering worden verlaagd tot 70 procent van het wettelijk minimumloon vanaf 2014. Zij gaan er dus in inkomen blijvend op achteruit.

Versobering Wsw
De huidige Wsw’ers worden niet herkeurd en kunnen in de Wsw blijven werken.
Voor de nieuwe instroom geldt dat alleen voor mensen die een indicatie krijgen voor een beschutte werkplek, de Wsw in stand blijft. De beloningsstructuur in de Wsw zal worden versoberd. Het totaalaantal plaatsen in de Wsw moet op termijn afnemen met 30.000 plaatsen.

Besparing: door beperking instroom Wsw is er een structurele besparing van 0,7 miljard na 2015.
Er was al een besparing vanuit Balkenende 4 van 120 miljoen op de Wsw.
Heeft betrekking op: werkzoekenden met een arbeidshandicap / personen met een Wsw-indicatie.

Gevolgen
De Wsw wordt versoberd door verlaging van de instroom en het opschroeven van de uitstroom. De Wsw blijft alleen bestaan voor mensen die er al in zitten (die worden niet herkeurd) en voor mensen die een indicatie krijgen voor een beschutte werkplek.
Voor mensen die op de wachtlijst staan en mensen die in de nieuwe structuur niet meer in aanmerking komen voor een Wsw-indicatie, wordt ingezet werkgelegenheid met loondispensatie bij reguliere werkgevers.
Het is onaannemelijk dat voldoende werkgelegenheid beschikbaar zal komen. Specifieke maatregelen om die werkgelegenheid te stimuleren zijn niet in het regeerakkoord opgenomen.
De groep die het vanwege een arbeidshandicap niet lukt om bij een reguliere werkgever een baan te vinden en die niet in aanmerking komen voor beschutte werkplek, krijgt bijstand.

ONDERWIJS

Plafonnering en bezuiniging zorgmiddelen
De invoering van het passend onderwijs wordt voortgezet, maar de uitgaven worden gebudgetteerd en er komt een korting van 300 miljoen euro. Het budget wordt dus gemaximeerd en fors afgeroomd.

Besparing: 0,3 miljard vanaf 2013 (0,05 miljard in 2012).
Heeft betrekking op: zorgleerlingen.

Gevolgen
De maatregel betekent een forse achteruitgang van alles wat met onderwijs aan kinderen met een extra ondersteuningsbehoefte te maken heeft. Concreet hebben de ambtelijke werkgroepen eerder doorgerekend wat dit zou betekenen: grotere klassen in het speciaal onderwijs, vermindering van onderwijskwaliteit en mogelijk minder doorstroom naar hoger onderwijs. In combinatie met de stelselwijziging van Passend Onderwijs waarbij de zorgmiddelen direct naar (samenwerkende) scholen gaan, betekent het een toename van variatie aan beschikbare zorg op scholen en een ‘strijd’ om de dure plekken in het speciaal onderwijs.

SUBSIDISBELEID

Overheidssubsidies worden sterk teruggebracht. In totaal zal, oplopend van 170 miljoen in 2011, structureel voor 2,5 miljard bezuinigd worden op overheidssubsidies.

Besparing: 2,5 miljard structureel (170 miljoen in 2011).
Heeft betrekking op: grotendeels nog onbekend.

Gevolgen
Op het terrein van VWS loopt de subsidiekorting op van 10 miljoen in 2011 tot 100 miljoen structureel. 50 miljoen daarvan zal betrekking hebben op onder meer patiëntenverenigingen. Patiëntenverenigingen kunnen dus in elk geval grote kortingen verwachten.

Voor de andere 50 miljoen moet VWS zelf taakstellende keuzes gaan maken.

Ook andere departementen, zoals OCenW, SZW en VenW krijgen taakstellende kortingen voor subsidies opgelegd. De manier waarop departementen invulling zullen geven aan de taakstelling, is nog niet uitgewerkt.